حركت «مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره)» با تأسيس بخش آموزش در «مؤسسه در راه حق» در سال 1353 هـ.ش آغاز شد. فعاليت «مؤسسه در راه حق» در ابتدا با ارائه خدمات فرهنگى و آموزشى به جوانان و نوجوانان و مقابله با تبليغات ضد اسلامى، به ويژه تبليغات مسيحيت و ماركسيسم، آغاز شد و پس از آن با آموزش فضلاى جوان و تربيت محقق در رشته‌هاى علوم انسانى ادامه يافت و آثار درخشانى به دنبال داشت. توصيه امام خمينى(قدس سره) به ادامه و توسعه كار آموزش مؤسسه و حمايت‌هاى معنوى و مادى ايشان بر غنا واستحكام كار افزود.

    بعد از رحلت حضرت امام خمينى(قدس سره) عنايت‌ها و حمايت‌هاى بي دريغ آن عزيز راحل از طرف خلف صالحش مقام معظم رهبرى حضرت آيت‌الله خامنه‌اى «مدظله العالى» همچنان ادامه يافت تا اين كه با كمك‌هاى مادى و معنوى و نظارت معظم‌له، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره) در سال 1374هـ.ش تأسيس گرديد.

    اين مؤسسه طبق اساس‌نامه مصوب شوراى عالى انقلاب فرهنگى يك نهاد حوزوى است كه زيرنظر مقام عظماى ولايت فقيه اداره مي شود و مهمترين اهداف آن عبارت است از:

    1_ تبيين و به كارگيرى معارف اسلام در زمينه‌هاى مختلف علوم انسانى.
    2_ تربيت متخصص با برخوردارى از آگاهي هاى كافى در زمينه‌هاى معارف اسلامى و علوم انسانى كه صلاحيت علمى لازم را براى مقابله با انديشه‌هاى انحرافى و التقاطى داشته باشد.
    3_ پرورش محقق و صاحب‌نظر كه بتواند در حوزه‌هاى مختلف علوم انسانى به پژوهش و تحقيق بپردازند.

    حوزوى بودن مؤسسه

    اين مؤسسه با هدف تقويت حوزه‌هاى علميه تأسيس شده است و بر اين اساس:

    1_ برنامه‌هاى آن قبل از تصويب شوراى عالى برنامه‌ريزى وزارت علوم، تحقيقات وفناورى، به تصويب شوراى عالى حوزه رسيده است.
    2_ ورودى‌هاى آن فقط طلابى هستند كه حداقل سطح يك دروس حوزه را طى كرده باشند وجزو طلاب رسمى حوزه قلمداد شوند.
    3_ دروس اصلى حوزه جزو برنامه ودوره تحصيلى دانش‌پژوهان مىباشد وآنها موظفند در كنار دروس مؤسسه دروس حوزوى را نيز ادامه دهند.
    4_ دانش‌پژوهان به لحاظ مقررات ادارى كاملاً تابع مقررات حوزه علميه هستند و از مزاياى آن از قبيل معافيت تحصيلى وشهريه وديگر خدمات حوزه بهره‌مند هستند.
    5_ دانش‌پژوهان در طول دوره، متناسب با حجم فعاليت‌هاى درسى و در حد توان به وظايف روحانيت از جمله امر مقدس تبليغ مىپردازند.
     

    رياست و مديريت مؤسسه از سوى رهبر معظم انقلاب به عهده حكيم و فيلسوف فرزانه حضرت آيت‌الله محمدتقى مصباح يزدى(دام‌عزه) مىباشد.در منزلت ومراتب علمى ومعنوى ايشان، همين بس كه به سخنان ولى‌امر مسلمين جهان حضرت آيت‌الله خامنه‌اى درباره ايشان توجه كنيم كه فرمودند: بنده نزديك به چهل سال است كه جناب آقاى مصباح را مىشناسم و به ايشان به عنوان يك فقيه، فيلسوف، متفكر و صاحب‌نظر در مسايل اساسى اسلام ارادت قلبى دارم. اگر خداى متعال به نسل كنونى ما، اين توفيق را نداد كه از شخصيت‌هايى مانند علامه طباطبايى وشهيد مطهرى استفاده كند، اما به لطف خدا اين شخصيت عزيز و عظيم‌القدر (آيت‌الله مصباح)، خلاء آن عزيزان را در زمان ما پر كرده است.

    معاونت آموزش

    در مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره) هم اكنون بيش از 800 دانش‌پژوه در مقاطع كارشناسى، كارشناسى ارشد و دكترى مشغول به تحصيل مىباشند. اين افراد در دوازده گروه آموزشى در رشته‌هاى مختلف علوم انسانى (1_اديان 2_اقتصاد 3_تاريخ 4_كلام 5_حقوق 6_روان شناسى 7_مديريت 8_علوم سياسى 9_علوم قرآنى 10_جامعه شناسى 11_فلسفه 12_علوم تربيتى)، فعاليت دارند و تاكنون در مقطع كارشناسى ارشد بيش از 200 پايان نامه نيز تدوين شده است.

    آموزش غير حضورى: به منظور پاسخگويى به درخواستهاى فراوان طلاب و روحانيون سراسر كشور، براى استفاده از برنامه‌هاى آموزشى مؤسسه، برنامه‌ريزىهاى گسترده‌اى صورت گرفته تا طلاب ساكن در شهرستان‌ها نيز بتوانند از برنامه هاى مؤسسه استفاده نمايند كه در اولين دوره اين برنامه در حال حاضر حدود 200 نفراز خواهران وبرادران طلبه در سراسر كشور در رشته الهيات و معارف اسلامى مشغول به تحصيل مىباشند و با هماهنگى حوزه علميه و آموزش عالى، مقدمات برگزارى رشته‌هاى ديگر نيز فراهم گرديده است.

    اعزام دانشجو:

    تا كنون حدود پانزده نفر از فارغ التحصيلان مقطع كارشناسى ارشد مؤسسه جهت ادامه تحصيل در مقطع دكترا در رشته‌هايى كه امكان پيشرفت بيشترى در خارج از كشور داشته‌اند به كشورهاى: انگلستان، كانادا، امريكا و اتريش اعزام شده اند. از اين تعداد، جمعى فارغ التحصيل گرديده و به كشور بازگشته‌اند و تعدادى نيز مشغول به تحصيل مىباشند.

    در بعضى از رشته‌ها نيز به تناسب مواد دروس و زمينه‌هاى موجود، دانش پژوهان به مسافرت‌هاى كوتاه مدت داخل و خارج از كشور اعزام مى‌شوند.

    طرح ولايت:

    با نظر مساعد و حمايت‌هاى مقام معظم رهبرى و مسؤوليت حضرت آيت الله مصباح يزدى و همكارى نيروى مقاومت بسيج، دوره آموزش مبانى انديشه اسلامى ويژه اساتيد و دانشجويان بسيجى سراسر كشور از تابستان سال 1375هـ.ش شروع شد و تا كنون 5 دوره برگزار شده است.

    متون درسى مربوط به اين برنامه، عبارتند از: هستى شناسى، انسان شناسى، مبانى معرفت دينى، غرب شناسى، منطق و تفكر انتقادى، نظام سياسى اسلام كه همگى توسط گروه‌هاى تخصصى و محققين مؤسسه تدوين گرديده و تدريس مىشود.

    معاونت پژوهش

    در راستاى اهداف مؤسسه، معاونت پژوهش با تشكيل گروه‌هاى پژوهشى و ارائه طرح‌هاى تحقيقات بنيادين و كاربردى به فعاليت‌هاى تحقيقى مى‌پردازد كه تا كنون با همكارى فارغ التحصيلان مؤسسه، حجم نسبتاً زياد و قابل ملاحظه‌اى از مطالعات و فعاليت‌هاى تحقيقى و پژوهشى را پوشش داده است.

    از ديگر برنامه‌هاى اين معاونت تدوين متون درسى است كه در جهت فراهم سازى متون درسى كار خود را آغاز نموده است. همچنين بمنظور استفاده محققان و دانش پژوهان از افكار و آراى متخصصان رشته‌هاى علوم انسانى، انديشمندان و صاحب نظران علوم اسلامى، از طريق گردهمايى‌هاى علمى و نيز انتقال دست آوردهاى علمى مؤسسه به ديگران سمينارهاى متعددى انجام گرفته است.

    كتابخانه و مركز اسناد: داراى بيش از 35000 كتاب فارسى و عربى و قريب 10000 كتاب انگليسى و اشتراك حدود يكصد نشريه است كه با استفاده از سيستم مخزن باز و طبقه بندى منابع بر اساس روش LC (موضوع بندى) و بهره مندى از سيستم امانى در خدمت محققان و دانش پژوهان و كارمندان مؤسسه مى‌باشد.

    دايرة المعارف: اين مجموعه با هدف تدوين دايرة المعارف علوم عقلى اسلامى در پنج محور: فلسفه، منطق، كلام، عرفان و اعلام، فعاليت مى‌كند. اين مجموعه با هدف تدوين دايرة المعارف، تحقيقات گسترده‌اى را آغاز كرده است.

    واحد تدوين كتاب

    اين واحد عهده‌دار تنظيم و تدوين تمامى آثار استاد عاليقدر، حضرت آيت الله مصباح يزدى"دام عزه" است. تا كنون بيش از 60 جلد كتاب از آثار معظم‌له را در موضوعات متنوع تدوين نموده است و تعداد قابل توجه ديگرى نيز توسط اين واحد در دست تهيه است.

    معاونت فرهنگى

    بمنظور تقويت امور فرهنگى و تربيتى دانش پژوهان، كاركنان و خانواده‌هايشان، معاونت فرهنگى با تشكيل بخش‌هاى تربيتى، تهذيب، تربيت بدنى و اردوها و برگزارى مراسم، رسالت خود را انجام مى‌دهد. همچنين بخش ارزيابى و سنجش جهت شناسايى نيروهاى مستعد فعاليت‌هايى را متكفل مى‌باشد.